Myśl o tym jak myślisz

Przychodzi niespodziewanie. Ten moment, w którym kolejne trudności i wyzwania uznajesz za normalne. Dotychczas świetnie sobie radziłeś. Tym razem jest inaczej. Z życia powoli znika Radość. Każdy kolejny dzień wymaga od Ciebie coraz więcej energii, by w nim wytrwać.

Co się stało z moim życiem? Dlaczego czuję się tak bardzo wypalona, zużyta? Kiedyś byłam radosna, pełna życia. Gdzie to się podziało? Co się stało z moją energią? 

Masz za dużo do zrobienia. Myślisz, że wciąż brakuje Ci czasu. Czujesz się źle - noce bywają bezsenne a dni jakieś ospałe. Obojętniejesz. Zaczyna boleć Cię Twoje ciało - głowa, ramiona, szyja, kark, barki. Czujesz się jak tragarz. Myślisz, że sam dźwigasz obowiązki i te domowe i zawodowe. Nikt nie jest w stanie Cię wyręczyć, wesprzeć.

Wrażenia z ciała, emocje i myśli nakręcają się nawzajem. Są jak naczynia połączone - to, co czuje Twoje ciało, pochodzi od emocji i myśli. Jeśli coś stanie się z Twoim ciałem, myśli i emocje o tym wiedzą.

Dlatego jestem taki nieszczęśliwy? Co dziś jest ze mną nie tak? Co zrobiłem źle?  Do czego to doprowadzi?

Czasem taki nastrój znika tak szybko, jak się pojawił. Czasem masz wrażenie, że to stan permanentny i związany z Tobą na stałe. Jest sposób, by wyjść poza ten schemat.

Spójrz na siebie z innego punktu w czasie, spójrz na siebie z innego miejsca. Zmiana perspektywy może zmienić Twój nastrój. Można wyjechać na urlop, by zdystansowac się do trudnosci w pracy. Można poczekać kilka dni, aż emocje opadną po sprzeczce z bezwzględnym przełożonym. Można przyglądać się swoim myślom, zauważać wrażenia płynące z ciała albo nazywać dręczące Cię emocje.

Ty sam możesz zmienić nastrój - wystarczy, ze staniesz się uważny na siebie, własne intencje. Pilnuj, by Twoje intencje były spójne z działaniami. Jeśli coś krytykujesz, znaczy to, że czegoś nie akceptujesz.  A przecież nie na wszystko masz wpływ. Trzeci dzień pada? Wykorzystaj to, zamiast narzekać na pogodę. Pamiętaj, że myśli pojawiają się i znikają. One są Twoim wewnętrznym bieżącym komentarzem na temat Ciebie i świata. Tobie deszcz nie podoba się, ale są tacy, którzy w deszczu tańczą. Zaakceptuj to. Uznaj lęki i wszystkie uczucia i emocje, które się pojawiają. Pochodzą z Twojej przeszłości, karmią się Twoimi przekonaniami, albo wywołują je napięcia i  siniaki na Twoim ciele. Daj im uwagę. Poświęć sobie chwilę. Rozwijaj świadomość siebie. Myśl o  tym jak myślisz.

emocje i chwasty

Każdy nosi w sobie własne emocje. Wśród nich jest złość. Złość i agresja najlepiej są cenione na polu bitwy. W cywilizowanym świecie, prowadzenie wojen należy do zawodowych wojskowych, ale i tam obowiązują reguły wyrażania agresji. Codzienne, zwyczajne konflikty dobrze jest rozstrzygać w drodze negocjacji i kompromisu wypracowanych za pomocą dialogów i relacji. 

Praca zawodowa, życie towarzyskie i rodzinne to miejsca, w których uczymy się współpracy i bycia ze sobą w różnych sytuacjach. Wymiana myśli i doświadczeń pozwala nam rozwijać się i doskonalić. Na złość i agresję jest miejsce tam, gdzie włącza się rywalizacja, np. w sporcie. 

Prawo zabrania złości i agresji. W rodzinach, towarzystwach, miejscach pracy obowiązują kodeksy pełne norm, procedur, nakazów i zakazów. Wolno jest być wolnym Człowiekiem. Wolno się złościć, a za czyny agresywne ponosi się odpowiedzialność. Niektórzy dorośli zabraniają swoim dzieciom złościć się niemal od urodzenia. To źle. No bo, czy jakiejkolwiek emocji można zabronić BYĆ?

Złość to taki, często nieprzyjemny stan emocjonalny, któremu towarzyszy pojawienie się dużej dawki energii, a energia ta domaga się niemal natychmiastowego wyrażenia. Niemowlęta krzyczą, gdy domagają się ciepła, pożywienia albo poczucia bezpieczeństwa. W złości Ty też podnosisz głos, krzyczysz, mówisz szybko. Lekka irytacja potrafi nagle zmienić się w niszczycielską furię. 

Kiedyś Człowiek potrzebował takiego stanu emocjonalnego gniewu, by przeżyć. Dziś ten stan również oznacza maksymalne zmobilizowanie do działania. No to działaj, Człowieku.

Złościsz się wówczas, kiedy jakaś Twoja potrzeba jest niezaspokojona albo grozi Ci utrata czegoś. Złość czujesz wewnątrz siebie. Zdarza się, że czujesz się zaproszony przez swoją złość do działania – do agresji, przemocy, przekraczania wszelkich granic. Złość sama w sobie nie jest niczym złym. Złość jest trudnym uczuciem, podobnie jak smutek, wstyd, zazdrość – trudne uczucia nie są złe. One coś do Ciebie mówią:

 – Nie chcę. Nie zgadzam się. Potrzebuję. 

Niezwykle ważną funkcją złości jest stawianie granic i obrona samego siebie. Złościsz się? To znaczy, że nie masz ochoty uczestniczyć w tym, co właśnie wokół Ciebie się dzieje. Nie ma w Tobie zgody na sytuację, w której się aktualnie znajdujesz. Korzystaj ze złości. Korzystaj mądrze, by przynosiła Ci coś dobrego, wartościowego. Ważne jest, jakie zachowania podejmiesz, bo te podlegają ocenie innych. Sam też oceniasz to, co robisz. Jeśli trudno Ci zapanować nad swoją złością, pewnie obawiasz się, że nie dasz rady jej kontrolować. Tak rodzi się Twój lęk. Ładunek emocjonalny rośnie. Ładunki mają to do siebie, że nierozbrojone - wybuchają – następuje eksplozja na zewnątrz albo implozja do wewnątrz. 

Wybuchasz na zewnątrz, tracisz przyjaciół może zdobywasz jakieś dobra, no i z pewnością stajesz się posiadaczem określenia: Agresor, Samiec Alfa, Pan i Władca. Wybuchasz do wewnątrz i fundujesz sobie rodzaj emocjonalnej śmierci, zwanej też depresją. 

Możesz też dać sobie prawo do wyrażenia własnej złości. Można czuć złość. To oczyszczająca siła, której nie należy się bać. Można wyrażać swoją złość, ale jej wyrażanie nie może być bezrozumne. Warto wiedzieć, co jest źródłem złości? 

Czy Twoja złość pojawiła się teraz, czy zalega w Tobie od dawna i domaga się wyrażenia? Pamiętaj, że mechanizmy obronne, które służą Tobie abyś myślał o sobie "dobrze", podsuwają Ci w tym celu różne usprawiedliwienia dla Twoich zachowań. Pomyśl i odpowiedz: - Na kogo właściwie jesteś zły? Czy Twoja reakcja nie jest przesadzona? Czego nie potrafisz zaakceptować?

Rozważania nad własną złością zacznij od zaakceptowania, że wiele osób ma problem z odczuwaniem i wyrażaniem złości. Częstym zjawiskiem jest wyrażanie złości albo w sposób nadmiarowy, nieadekwatny do przyczyny, albo wobec niewłaściwych osób. Uczucia nigdy nie pojawiają się bez przyczyny. Trzeba nauczyć się tę przyczynę prawidłowo zidentyfikować. Złość jest jak ogień, ale czy warto używać jej do palenia wszystkich mostów?

Złość pomogła wielu ludziom zmienić swoje życie, pozbyć się z niego tego, czego nie chcemy i nie jesteśmy w stanie znieść. Dzięki złości możemy odnaleźć niezaspokojone potrzeby.

Lęk, Złość, Ból, Smutek, Wstyd, Radość, Wstręt to uczucia, które w dzisiejszym świecie wcale nie są łatwo akceptowane. Najczęściej nie akceptowany jest smutek, lęk, złość. Ludzie pełni niewyrażonych własnych smutków, lęków i złości nie chcą kontaktów z trudnymi emocjami innych ludzi. 

– Nie ma się co smucić.

– Nie płacz, nie ma się czego bać.

– Jak się będziesz złościć, spotka Cię kara.

– Nie złość się, złość piękności szkodzi.

– Nie złość się, szkoda zdrowia i tak nic nie zmienisz. 

Nie ma emocji dobrych i złych – jedne przeżywamy z łatwością i są przyjemne, inne bywają przykre i trudniej się z nimi funkcjonuje. Emocje są nie po to, byś je ignorował, tylko po to, byś je odczytywał, jak znaki drogowe – jedne informują, drugie ostrzegają, kolejne domagają się od Ciebie natychmiastowej reakcji. Nie ma uczuć nieważnych – każde uczucie potrzebuje Twojej atencji. A, że jesteś zwierzęciem społecznym, Ty i Twoje uczucia domagają się atencji innych. 

W bajkach, które znam z dzieciństwa, bohaterowie często musieli oddzielać ziarna od chwastów. Ta żmudna praca przynosiła określone nagrody. Ktoś, kto umie rozdzielać rzeczy ważne od mniej ważnych, pożyteczne i życiodajne od zaśmiecających – ten będzie potrafił spełniać nie tylko dziwne oczekiwania swoich mało życzliwych znajomych, współpracowników, przełożonych, ale doczeka się wsparcia od natury – choćby w postaci fantastycznych widoków, zapachów, dźwięków. Wsparcie przyjdzie od innych ludzi – komuś trzeba opowiedzieć o naszym szczęściu, żeby nie doszło do implozji.

Emocje nazwij słowami

Słowa są po to, by opisywały rzeczywistość. Nieodłącznym elementem rzeczywistości są emocje. Strata i żal po stracie. Zdrada i ból rozstania. Śmierć i pustka w duszy. Rozdarte serce zszywam wytrwale i z pietyzmem, zwłaszcza jego poszarpane brzegi. Pustka będzie, bo jest wynikiem matematycznej logiki. Jeśli odejmiesz od jakiejkolwiek liczby jedność, otrzymasz zawsze liczbę mniejszą.

Czas leczy rany, a przynajmniej uzdrawia. Ból powoli znika i pozwala dostrzec radość. Noszę w sercu tych i to, co kocham. Noszę wszędzie gdzie jestem i z kim jestem. Mam TO w sercu, bez względu na to, co robię w danej chwili. To dlatego mogę, o tym, co mam w sercu, mówić.

Zdarza się, że chcę milczeć, a nawet uronić łzę. To znak, że moje serce zalewa smutek. Smutek jest jak fala. 

Przypomnij sobie, jak to jest, kiedy stoisz bosą stopą na piaszczystym brzegu morza. Gdzieś z daleka nadciąga kolejna fala i zalewa Twoje stopy. Jakież to wrażenie, gdy powolutku zapadasz się w nasiąknięty wodą piasek? Przyjemne, dopóki świeci słońce, morze szemrze i w każdej chwili możesz zawrócić i wyjść na ląd.

Wyobraź sobie morską falę tak ogromną, że przelewa się nad Tobą, przed Tobą, rozbija się o Ciebie, ale w żaden sposób nie możesz jej zatrzymać. Nie walcz z nią. Nie możesz odeprzeć nacierającej wody.

Walka z czymkolwiek lub z kimkolwiek przynosi zmęczenie, wyczerpanie, cierpienie. Podobnie jest ze smutkiem. Jeśli nosisz go w sercu, to ciągle drażnisz poszarpane rany. Jego rozmiar powiększa się z nadejściem kolejnej fali.

Nie stłumisz smutku, nie zgnieciesz, nie pokonasz. Możesz dać się ponieść fali. Może zdarzyło Ci się obserwować fragment kory drzewa albo jakiś inny przedmiot targany przez fale. Są chwile, gdy fala rzuca ten przedmiot w dół, wciąga pod powierzchnię wody, niemal zakopuje w piasku, by w kolejnej chwili wydobyć znów na powierzchnię i ponieść w głąb morza. Można potem obserwować jak ten przedmiot spokojnie dryfuje w pełnym słońcu, dopóki któraś fala nie porwie go znów, by w końcu wyrzucić na brzeg.

Można podobnie przeżywać smutek. Nie warto walczyć, gdy Cię zalewa niespodziewanie. Lepiej zamienić go w słowa.

Jest sztorm na morzu. Pojawił się nieoczekiwanie. Kąpiesz się w ciepłym morzu i nawet nie zauważasz zbliżającej się fali. Targa Tobą, by w końcu wyrzucić na brzeg. Jesteś zmęczony, obolały, brak Ci tchu. Przerażenie miesza się z radością. Udała Ci się współpraca z żywiołem. 

Kiedy emocje są jak fale podczas sztormu, umysł płata nam rozmaite figle. Czasem czujemy się jakbyśmy znajdowali się w jakimś czasoprzestrzennym tunelu. Nie rozumiemy, o czym mówią do nas inni. Rozmowa nie klei się. 

Bezmyślnie gapię się przez okno lub w resztkę kawy na dnie filiżanki. Nie przeszkadzamy sobie nawzajem. Bez żadnych ograniczeń umiemy już – my ludzie – pozwolić, by dla każdego z nas chwila wspomnień z rozdartego serca była nią po prostu.

Ból jest bólem. Ból jest jak ogień, co pali od środka. Ból jest jak miecz, co tnie i niszczy wszystko, co znajduje się w polu jego rażenia. Jeśli zagasisz ból, będzie Cię i tak nękał nowymi pożarami. Pukał codziennie do Twoich drzwi. Budził się w Tobie na nowo w nieoczekiwanych sytuacjach i próbował kierować Twoim życiem.

Nie ignoruj go. Pokaż go światu. Nazwij go. To właśnie do prowadzenia rozmów o emocjach potrzebne jest środowisko i atmosfera, w której możesz czuć się na tyle swobodnie, by mówić o tym, co czujesz. Nie ma znaczenia, czy to jest radość, czy smutek, czy gniew, czy zły nastrój. Pozwól, by inni poznali to, co przeżywasz. To część Twojej rzeczywistości. 

Nie unieważniaj swoich uczuć, bo unieważniasz też siebie. Złość, gniew, smutek to uczucia, a w uczuciach nie ma nic złego. Dopiero od tego, co z nimi zrobisz, zależy, czy one Ci się przysłużą, czy Ci zaszkodzą. Jesteś zagniewany – przyznaj się do tego – sam przed sobą. Chcesz żyć w tym gniewie, smutku? Może jednak lepiej się od tego uwolnić?

Ciężar smutku jest wprost proporcjonalny do ciężaru miłości, jaką darzyłeś obiekt, który uruchomił smutek. Nie ma znaczenia, czy strata ma związek z rzeczą, miejscem, zdrowiem, czy kochanym Człowiekiem. Dla smutku nie istotne jest, czy strata jest bezpowrotna.

„Mój ból nie osiągnął jeszcze dna, na którym mógłbym się oprzeć. Nie miałem jeszcze pod stopami punktu, od którego mógłbym rozpocząć moją wspinaczkę z powrotem ku górze. To prawda, że wiara stanowi pewną kotwicę. Jednak to był wciąż czas, gdy łańcuch kotwiczny jeszcze się rozwijał, nie osiągnąwszy gruntu. Musiałem pozwolić temu czasowi, by na razie był tym, czym miał być” – Gregory Floyd.

Zamieniać emocje w słowa, „wygadywać” z siebie emocje, to dbałość o zachowanie równowagi pomiędzy cierpieniem a nadzieją na zdrowe życie. Nadzieja, to oczekiwanie, że potrzeby i pragnienia zostaną zaspokojone. Kiedy mówisz o emocjach, możesz coś z nimi zrobić, gdy chowasz je w sobie i tłumisz, powstają problemy. Doświadczasz ciężaru, osamotnienia, smutku, zaburzeń związanych z jedzeniem, snem i odnoszeniem się do innych. Jesteś wyczerpany fizycznie i psychicznie. To nie znaczy, że nie ma nadziei, oznacza to, że jest się pogrążonym w smutku i tak jak naciśnięcie klaksonu nie sprawi, że samochód pojedzie szybciej, tak jednorazowa rozmowa nie sprawi, że problem zniknie. Pewne jest, że nadzieja dotyczy przyszłości. Smutek jest w teraźniejszości. Po Twojej stronie jest aktywność.

Ból słabnie. Przerażenie ustępuje. Smutek rozrzedza się. Serce przestaje krwawić. Pojawia się akceptacja tego, co się zdarzyło. Mądrzejszy, bogatszy, smutniejszy idziesz realizować Człowieczy los i starasz się, by  dla każdego z nas chwila wspomnień z rozdartego serca była nią po prostu.

Być szczególnym przypadkiem

Ferment wprowadzam. Podżegam. Prowokuję. Kombinuję. Każdy kombinuje. Rodzimy się i  kombinujemy jak tu przykuć uwagę dorosłych, żeby spełniali nasze potrzeby. Ci, nie dość, że spełniają, to jeszcze są dumni z tego, jak rośniemy, uczymy się i radzimy sobie w świecie. Kupują nam coraz bardziej skomplikowane zabawki, byśmy się radośnie zajęli swoim sprawami i dali im czas na własne życie. Poczucie naszej wartości ma wzrastać proporcjonalnie do ceny i technologicznego zaawansowania kolejnego gadżetu. Co więcej, inteligentne dzieci się nie nudzą.

Tajemnicze słowo „potrzeby” pozostanie tajemnicze tak długo, dopóki nie wyczerpią się Twoje strategie przykuwania uwagi innych. Pewnego dnia przychodzi ten moment, w którym logujesz się w sieci kontaktów społecznych i sprawdzasz, czy udało Ci się rozwinąć najistotniejsze sfery: emocje, relacje, intelekt, dające smak szczęśliwego życia.

- Muszę, muszę być jakaś. 
- Muszę być jakiś.  
- Muszę być idealna, perfekcyjna, dawać przykład. 
- Muszę wytrzymać, kto jak kto, ale ja dam radę.  
- Muszę się wysilać, pracować wytrwale, dawać z siebie wszystko. 
- Muszę dbać o innych, troszczyć się, sprawiać im radość.
- Muszę się pośpieszyć, pracować szybciej, zoptymalizować działania. 

Co jeszcze musisz robić, aby czuć się w porządku sam przed sobą? Który nakaz jest dominujący u Ciebie? Co wpływa na Twoje życie i postrzeganie siebie jako Człowieka? Jesteś OK, jeśli ...co musisz? ... dasz radę, gdy ... co się wydarzy?

Poznaj wszystkie swoje "muszę" i zacznij zamieniać je na "chcę", "mogę", "pragnę", robię to! Uznaj swoje nakazy i rozpocznij program naprawczy. Nie warto utwierdzać się w przekonaniu, że deficyty są błahe i, że inni też tak mają. Owszem, mają, nawet deficyty mają i to one utrudniają nawiązywanie i podtrzymywanie relacji. Ograniczają poczucie satysfakcji, radości, bo zawsze coś zrobisz "następnym razem." Dlaczego nie teraz? Dlaczego nie dziś? Dajesz radę, ale jakim kosztem? Ile musisz płacić za deficyty? Może lepiej zainwestować w wyrównanie zasobów?

Podejmujesz kolejną pracę. Na początku wszyscy są uprzejmi, zadania są proste, ale po kilku tygodniach zaczyna się kryzysik. Przyczyny bywają różne – mała intryga, niewinna sprzeczka, przeplatana salwami śmiechu kolegów z zespołu. Zawiodła komunikacja – napracowałeś się, jak jakiś dziki osioł, zupełnie niepotrzebnie, bo klient już dawno wycofał zlecenie. Kolega Ci nie powiedział? Nie musiał – to Ty jesteś od niego zależny, powinieneś zapytać. Uważasz, że przyczyna leży w ograniczonych zasobach osób, które usiłują realizować niejasno przydzielone zadanie? A może to wszystko zawdzięczasz temu szczególnemu przypadkowi?

W każdej grupie zawodowej, czy choćby grupie znajomych występują tak zwane „szczególne przypadki”. Szczególny przypadek może mieć kłótliwą naturę i wyjątkową odporność w przyjmowaniu informacji na swój temat. Przebywanie ze szczególnym przypadkiem, czyli kimś, kogo sposób bycia jest zupełnie inny od Twojego, może niezauważenie doprowadzić do konfliktu i to całkiem poważnego.

Szczególny przypadek też ma deficyty. Może nawet podobne do Twoich, ale tego się nie dowiesz, bo są błahe i nie warte zainteresowania. Oczywiście z perspektywy ich właściciela.

Są takie miejsca pracy, w których dzieje się źle a wszyscy udają, że problem nie istnieje. Nie istnieje, bo zamiata się go pod dywan, albo się o nim nie mówi. Małe dzieci, kiedy coś idzie nie tak, mają nawyk zamykania albo zasłaniania oczu. Myślą, z dziecięcą naiwnością, że jeśli czegoś nie widzą to tego nie ma. Zaskakująco wielu dorosłych nadal stosuje tę technikę. Nie widzę, nie słyszę, nie mówię – nie ma tematu, nie ma problemu.

Tymczasem jest temat i problem, ale zamiast o tym mówić, wzrost napięcia nerwowego redukujesz sama. W końcu kto, jeśli nie Ty da radę? Z Twojego punktu widzenia, problem nie dotyczy Ciebie, czyli nie warto się nim zajmować. Nie jesteś problem, jesteś sobą. Zastanawiasz się, dlaczego nikt nie daje Ci uwagi? Może nawet inni zaczynają kpić z Ciebie, albo Cię unikać? Chcesz to zmienić? - Sięgasz po sprawdzone strategie - Musisz skupić na sobie uwagę. Jak? Jeśli masz władzę - sprawa jest prosta - wydajesz polecenia, albo wybierasz najlepszy projekt, wykonany przez podwładnego i "promujesz się" w branży. Jeśli nie masz władzy, możesz spróbować wyróżniać się strojem, fryzurą, sylwetką. 

To proste. Wykonaj telefon do poradni sieci sante, albo lepiej przejrzyj internetowe porady. Jesteś sobą i  kto, jeśli nie Ty sama ustalisz najlepszą dietę. Żeby nie było z  tym za dużo zachodu, najlepiej poszukaj firmy cateringowej i zamów miesięczną dostawę „zdrowych” posiłków. Mają mieć odpowiednie opakowanie, z opisem składników i zawartością kalorii. Co dalej? Popracuj nad sylwetką – wszyscy wokół uprawiają jakąś aktywność – tyle się mówi o tym, że ruch to zdrowie. Wyszukaj, najlepiej na Grouponie pakiet fitness z trenerem. Za trudne? Za drogie? Może na początek małe postanowienie, od kiedy zaczniesz? Przejrzyj na YouTube, jak to robią inni, „dasz radę” - naśladuj ruchy.

Jesteś przeciętnym współczesnym Człowiekiem, ale ... stresujący tryb życia nie dotyczy Ciebie – Ty jesteś sobą. Tu i teraz. Problemy zawodowe nie mają z Tobą nic wspólnego, bo Ty jesteś sobą. Jesz zdrowo, co prawda bez zalecanej uważności, za to pod czujnym okiem współpracowników - ekspertów w każdej dziedzinie, a więc i zdrowej żywności. Oni, nawet jeśli sobie tego nie życzysz, skorygują Twoje wybory. Ty nadal jesteś sobą. Szczególnym przypadkiem siebie. Zamęt siejesz. Filozofujesz. Deliberujesz. Dociekasz. Niemniej widać pokrewieństwo między Tobą a szczególnym przypadkiem. Hmmmm ..., a tajemnicze słowo "potrzeby"?

Samosięrozwiąże

Konflikt. Jedni się go boją, unikają za wszelką cenę, inni czują się w nim jak ryba w wodzie. Nic w tym dziwnego - konflikt jest naturalnym elementem codziennego życia. Idealnie byłoby, gdyby w naturalnej codzienności życia istniało samosięrozwiąże.


Ale niestety, samosięrozwiąże nie nadchodzi. Próbujesz tłumić, bagatelizować, nie dopuścić do sytuacji, w której sprzeczne racje mogłyby ujrzeć światło dzienne, a problemy nie rozwiązują się. Napięcie rośnie. Wcześniej, czy później, konflikt się objawi. Co więcej, tłumiony, daje źródło następnym. Dlaczego? To oczywiste. Konflikt to źródło silnych emocji. Jeśli próbujemy udawać, że nic się nie dzieje, emocje nie mogą znaleźć ujścia. Zalewają nas, zatruwają nasz racjonalizm i zaczynamy produkować zachowania, które na pewno nie służą współpracy.


Przypomnij sobie jakikolwiek konflikt, choćby mały spór. Emocje buzują. Tego, który śmie mieć odmienne zdanie łatwo obdarować mnóstwem wymownych epitetów. Z pewnością nie jest sprawny – to jakiś kretyn, świr, a już na sto procent odbiega od normy. A tak w ogóle, to nawet nie należy do świata ludzi – świnia jedna albo bydlę rogate. Gdy upór w utrzymywaniu się odmiennego zdania nie zmniejsza się, albo co gorsza, zwiększa, kretyn zostaje betonem i w ten sposób  umieszczasz go w świecie materii nieożywionej.


– Jeszcze jedno tłumaczenie a wylecisz za drzwi – straszysz. – Miałaś przygotować proste pismo. Czy Ty nie możesz w końcu zrobić czegoś dobrze? – obwiniasz. – Ale z Ciebie tłumok. Tyle razy pokazywałem Ci jak to się robi – przezywasz. – Natychmiast zabierz to z mojego biurka – rozkazujesz. – Nie powinnaś podejmować się takich zadań, bo w końcu to się zemści na Tobie. Ludzie odpłacą pięknym za nadobne – moralizujesz. – Czy możesz wreszcie coś porządnie zrobić? Przy Tobie zwariuję – przybierasz postawę męczennika. – Dlaczego nie jesteś tak zdolna jak Majka? – porównujesz. – Zachowuj się tak nadal. Wiesz, jaka będzie Twoja przyszłość? – prorokujesz, a może znów straszysz.


Komunikaty w konflikcie zawsze są nasączone agresją, złością, sarkazmem. Nie da się współpracować tam, gdzie jest przyzwolenie dla jawnej, otwartej krytyki. Niekonstruktywnej. O konflikcie trzeba mówić. 

– Widzę, że przygotowałaś pismo, w którym umieściłaś swoje subiektywne stanowisko. To jest niezgodne ze standardami w naszym zespole. Proszę, żebyś opierała się na doświadczeniach współpracowników.

Nie da się współpracować w atmosferze żalów, szantaży emocjonalnych i krytyki. Każdy problem można rozwiązać, jeśli będziesz się posługiwać syntetyczną informacją. Prosta wskazówka może zdziałać więcej, niż skomplikowany wywód. Nie licz, że ktoś zrozumie, co masz na myśli, bo jest dorosłym człowiekiem. Co najwyżej zacznie Cię unikać, licząc, że sprawa przycichnie, załatwi się sama i jakoś to będzie. Samosięrozwiąże.


Konflikt zawsze można rozwiązać stosując konstruktywne formy komunikacji i starając się nie ulegać emocjom.


Warto zacząć od przywrócenia równowagi. Gdy już emocje zauważone, nazwane i nieco odparowane trzeba zobaczyć przeciwnika. Wyprowadzić go ze świata nieożywionej materii (beton), ze świata zwierząt (gad) niesprawnych ludzi (debil) i oddaj mu należne prawa do szacunku, godności i zrozumienia.


Uff. Udało się. Stoi przede mną i upiera się przy swoich racjach. A przecież … słuszne i sprawiedliwe jest tylko to, co JA mówię, a to, co ona, jest godne potępienia? Nie? No nie! To nie tak. Uczyniłem z niej potwora, by usprawiedliwić swój atak. Uff. Możemy zacząć rozmawiać …, kiedy tylko się tego nauczę.


Dawno temu uczestniczyłam w jakimś pokazie technik pomocnych w rozwiązywaniu konfliktów. Osoba prowadząca, w pewnej chwili, narysowała na flipcharcie czarnym pisakiem maleńki punkcik. Potem kolejno pytała obecnych, – co widzą? – a pytani odpowiadali, że to czarna kropka na białym tle. W końcu, osoba prowadząca pokaz, dumna z uzyskanego efektu, skomentowała 

– w konflikcie najczęściej też przyciąga nas czarny punkt i nie dostrzegamy całego tła, który jest dookoła.

Konflikt to nic strasznego, jeśli przestaniemy koncentrować się na czarnym punkcie. Owszem, potrzebny jest wysiłek, aby przyjrzeć się swoim myślom, aby dostrzec możliwości. Potrzebna jest odwaga, by sięgnąć po narzędzia komunikacyjne. Potrzebna jest pokora, aby tą samą miarą mierzyć swój i cudzy upór. Najtrudniej jest przyjąć fakt, że to JA ponoszę odpowiedzialność. To MNIE się nie udało. To MÓJ problem. Takie przyznanie się przed sobą jest niewygodne, uwiera, dusi, czasem przeraża wyobrażeniem konsekwencji. Często pojawia się wówczas myśl: – Najlepiej byłoby uciec gdzieś, zakopać głowę w piasek i przeczekać, aż samo się rozwiąże.


Samosięrozwiąże zwykle nie nadchodzi, a ucieczka nie rozwiązuje problemu. I w ten sposób źródło konfliktu nigdy nie wysycha.

Nie jest sztuką zastraszać i manipulować, sztuką jest zrozumieć

W potocznym języku często zamiennie używa się pewnych pojęć, nie przywiązując wagi do tego, że zakres tych pojęć nie jest tożsamy. Co więcej, powszechność używania takich pojęć sprawia, że pewne charakterystyczne zachowania, opisywane przez te pojęcia stają się akceptowalne. Mobbing. Przemoc. Wywieranie wpływu. Dyscyplinowanie. Zarządzanie ludźmi.

Wyobraź sobie Kogoś, kto regularnie wypowiada komentarze, mające na celu obniżenie Twoich kompetencji. Intencja tego zachowania wydaje się jasna – czyjaś przewaga uniemożliwia słabszemu skuteczną obronę. 

Mobbing. Przemoc. Wywieranie wpływu. Dyscyplinowanie. Zarządzanie ludźmi. To właśnie te pojęcia są w pewnych miejscach często zamiennie używane, stanowiąc przyzwolenie dla pewnych zachowań, wskazując normę i dając usprawiedliwieniu wielu czyniącym zło.

Czyniący zło mają z reguły dobre intencje. Podniesiony głos ma dotrzeć do wszystkich. Ktoś, może szef, krytykuje Cię, ponieważ chce w ten sposób zmotywować Cię do efektownej pracy. Jeśli usłyszysz, że będziecie musieli się pożegnać, to zależy mu na zwiększeniu Twojej wydajności.

Czynią zło ci, którzy akceptują przemoc i traktują takie zachowania jako normę. Najczęściej tacy zło czyniący cierpią na brak kompetencji związanych z komunikowaniem się. Wyrośli w środowiskach, w których wulgaryzmy, poniżanie, prześmiewanie, wytykanie braków były językiem obowiązującym. Krzyczenie, straszenie i krytyka były skutecznymi formami egzekwowania wykonania obowiązków wynikających z przebywania „pod jednym dachem”.

Przebywanie przez dłuższy czas w  atmosferze totalnej krytyki i braku zrozumienia rodzi określone skutki zdrowotne. Pojawiają się zaburzenia w codziennym funkcjonowaniu wywołane lękiem, wstydem, zaniżonym poczuciem własnej wartości. Czyniący zło mają kłopot, by budować satysfakcjonujące relacje. Chaos jest żywiołem, w którym czują się najlepiej. 

Jeśli przeciwstawiasz się, dopytujesz, nazywasz rzeczy po imieniu, nie zdziw się, gdy usłyszysz, że to Ty jesteś beznadziejny, masz muchy w nosie i nikt nie chce z Tobą pracować. Kiedy dopytasz, kto konkretnie … usłyszysz, że to ogólna ocena i wymaga szczegółowych wyjaśnień, na które nie ma czasu. – Najlepiej jak to wszystko sobie przemyślisz i wrócisz z konkretnym rozwiązaniem za jakiś czas.

Nie myśl, nie szukaj rozwiązań. Przyjmij do wiadomości, że straszą i manipulują zło czyniący, którzy nie potrafią inaczej komunikować się ze światem. Dotychczas słyszeli o tym, że są źli, że ich emocje są idiotyczne, że pomysły są niedorzeczne, a w ogóle to powinni wziąć się w garść, bo jeśli nie, to spotka je kara. Z czasem uwierzyli, w to co słyszeli. Nie mają pojęcia, co zrobić z zalewającymi ich emocjami i skrywanymi marzeniami.

Sztuką jest zrozumieć. Sztuką jest zauważyć świat bez oceny, czy jest dobry, czy zły. Świat to fakty, a nie nasze przekonania o nich. Fakty są oparte na dowodach, przekonania to nasz osobisty punkt widzenia. Faktem jest podniesiony głos, wulgarne słowo, zmiana wątku, mówienie o wielu kwestiach bez przerwy. Sztuką jest świadomość swoich wartości, potrzeb, emocji i rozumienie pojawiającego się lęku, wstydu i poczucia spadku własnej wartości. 

Sztuką jest dostrzeganie zdarzeń i ich konsekwencji. Sztuką jest wyobrazić sobie siebie jako osobę, której historię, uczucia, myśli, lęki, nadzieje, życzenia i marzenia się rozumie. Wiele osób nie ma zwyczaju rozmawiania o emocjach, uważając, że to oznaka słabości. Jest odwrotnie. Ukrywanie emocji przed samym sobą uniemożliwia zarządzanie nimi i prowadzi do ich wypierania lub braku akceptacji siebie. Sztuką jest zaakceptować siebie, zrozumieć, że każda cecha może być zaletą i wadą. Wszystko zależy od kontekstu. Wszystko zależy od wyboru. Jeśli budujemy zdanie o sobie na podstawie opinii innych, to może zamiast innych zastraszać i manipulować nimi warto ich zrozumieć i wspierać w wydobywaniu zasobów?

Całe życie Człowiek uczy się sztuki rezygnacji

Kolejny dzień. Jasny, słoneczny z lekkim powiewem wiatru. Na niebie błękitnym przesuwają się leniwie jasne obłoki. Dość. Czas do fabryki. Pytam siebie w każdy poranek: –Musisz czy Chcesz? – Chcę – odpowiadam sobie i już mój Umysł przełącza się na pozytywne myślenie. Jestem szczęśliwa na Tu i Teraz, no bo jest Tu i Teraz. Kiedy będę czytała to, co napisałam, będzie Tam i Później. Chociaż to Później, wówczas może będzie Teraz a to znaczy, że Tam będzie Tu. Bawi mnie takie myślenie i wprowadza w jeszcze lepszy humor.

Nie każdy tak ma. Niektórzy byli szczęśliwi Kiedyś albo będą szczęśliwi Później. Tu i Teraz wloką się przez życie z przymusem. Wciąga ich przygnębienie, rządzi nimi niezadowolenie, osłabia ich zmęczenie a obojętność zniechęca do działania. Zwykle zaczyna się od jakiejś straty, czyli chwili, w której przestało się coś posiadać. 

Straty bywają różne. Można mieć stracony dzień albo tylko troszkę czasu. Można stracić ulubiony breloczek albo cenne rzeczy. Twarz można stracić albo Czyjeś zaufanie. Można stracić Kogoś bliskiego. Można stracić cierpliwość. Można stracić humor. Każda strata wywołuje jakieś emocje, nastroje, jakieś myśli i jakieś zachowania.

Słońce zaszło. Jeśli jesteś wrażliwcem, nie potrzeba Ci jakiejś dramatycznej straty, aby zacząć się tym przejmować. Zatem, jest Ci smutno. Czujesz, że odstajesz od innych i to Cię jeszcze bardziej wkurza. Zaczynasz czuć się jak nieudacznik, pozbawiony wartości. Skoro tak się czujesz, włączają się krytyczne myśli – To jakieś wariactwo, dlaczego nie mogę po prostu przestać się przejmować i żyć jak inni? 

Dlaczego? – to słowo daje początek pytaniom, na które każdy odpowie inaczej. Wszystko zależy od tego, jak interpretujesz sytuację. Każdy ma własny świat. Każdy ma swój wewnętrzny monolog. Każdy jest reżyserem w swoim świecie. Od tego, jak zinterpretujesz to, co stało się Przedtem, zależy w znacznej mierze to, co zdarzy się Później.

Słońce zaszło. Sąsiad nie odpowiedział na moje pozdrowienie. Kierowca autobusu zamknął mi drzwi przed nosem. Dziecko angażuje mnie do każdej zabawy. Nikt do mnie nie zadzwonił. Szef dał to zadanie Markowi a Majka znów się spóźniła. To przykłady zdarzeń. 

Pozytywne nastawienie – niektórzy mówią o tym optymizm – sprawi, że wkrótce zapomnisz o tych zdarzeniach. Jeśli jednak pesymizm zawładnął Twoim Umysłem, zdarzenie stanie się incydentem. Możesz nawet zacząć obwiniać się za zeszłoroczny śnieg, nieuprzejmość dla innych, lenistwo, niekompetencje rodzicielskie. Po spotkaniu z szefem poczujesz, że jest z Tobą coś niewporządku i pewnie dlatego nie masz przyjaciół. Niby to krytyka, niby nie-krytyka – pytasz siebie, co z Tobą, jakby odpowiedź miała się pojawić. Odpowiedź nie pojawia się. Tymczasem mija minuta, kwadrans, godzina – pytania dręczą Cię dalej.

– Dzieci ciągle czegoś ode mnie chcą. Ciągle coś im nie pasuje. Ciągle coś robię nie tak – Prawda jest taka, że to oni się zamartwiają i starają jak mogą, żeby wykrzesać z Ciebie radość, rozweselić Cię i zmotywować do działania. Myślisz, że sąsiad umyślnie Cię minął, zignorował i natychmiast czujesz się z tym podle. w Twoim mózgu włącza się kolejny trybik, który uruchamia pytania – Dlaczego on mnie olał? Czy ja jestem niewidzialna? Udał, że mnie nie zna, bo tak kiepsko wyglądam? I aż słychać jak rusza produkcja dowodów na poparcie tezy, że: nie jesteś ważna i tracisz na wartości – Tydzień temu to samo zdarzyło się, gdy odprowadzałaś dziecko do szkoły: – chyba nikt mnie lubi; nie umiem nawiązywać trwałych relacji; co ze mną jest nie tak? I tak uprawiasz własną bezwartościowość, osamotnienie, nieadekwatność, jakbyś uprawiała kwiatki w swoim ogrodzie.

Jeśli wiesz o czym piszę, to pewnie masz świadomość, że taki wzorzec negatywnego myślenia przejawiają osoby cierpiące na depresję. Depresja dotyka jednych, a innych nie. Czasem pojawia się w jednych sytuacjach, a w innych nie. Pytasz, dlaczego? Nie korzystamy świadomie z naszego Umysłu. Nie doceniamy wpływu, jaki mają nasze myśli na nasze zachowania. Kiedy pojawia się myśl, czy wyobrażenie, gdzieś w ciele powstaje reakcja – skurcz, napięcie, ściśnięcie. Możesz unieść brwi, zmarszczyć czoło, poczuć ucisk w żołądku albo odnieść wrażenie przypływu energii. Nasz mózg nie odróżnia zagrożenia pochodzącego z zewnątrz i realnego – ten pędzący samochód zagraża bezpieczeństwu, od tego, które pojawia się w naszym umyśle – jestem do niczego, nie znajdę pracy, umrę z głodu. 

Może zdarzyło Ci się prowadzić samochód po ciężkim dniu, kiedy chciałeś jak najszybciej, mieć go za sobą? Może nie zdawałeś sobie nawet sprawy z tego, jak silnie zaciskasz dłonie na kierownicy, jak włącza Ci się potrzeba prymitywnej rywalizacji z innymi uczestnikami drogi? Wcisnąłeś się przed inny samochód, by uniemożliwić wyjazd z bocznej uliczki innemu, zmuszając go do nagłego hamowania. Wcisnąłeś klakson i mimo, że i tak nikt Cię nie słyszał wrzeszczałeś w złości – Ty idioto. Kto Ci dał prawo jazdy? Nie masz krzty szacunku dla nikogo!

Myśli wywołują w nas określone nastroje. Z naszego ciała płyną sygnały do umysłu. Nie zdajemy sobie z tego sprawy, ignorujemy te sygnały. Wolimy nie mieć z nimi nic wspólnego. Nie chcemy bólu. Czasem sięgamy po tabletki.

Tabletki pomagają na chwilę. Najgorzej jednak jest, jeśli nie jesteśmy świadomi uruchamianych przez nas nawykowych zachowań, wynikających z przekazów rodzinnych i społecznych: weź się w garść; bądź dzielna; nie okazuj uczuć, bo to słabość i wstyd. 

Trudności i problemy, które pojawiają się w każdej chwili, nie są zawinione przez Ciebie. Nie masz obowiązku uporać się z nimi samodzielnie. Pewnie myślisz, że jest odwrotnie i dlatego samodzielnie podejmujesz wysiłek. Twoje działania nie zawsze kończą się sukcesem. Tak właśnie ma być. To nie jest powód do obwiniania. Nikt nie jest doskonały i nie powinien być, bo byłby maszyną. Nikt nie ma obowiązku spełniać oczekiwań innych, bez względu na to, czy są one rozsądne i realistyczne, czy nie. 

Co mam zrobić ze swoją bezsilnością, smutkiem, beznadzieją? Jak żyć, kiedy drobne zdarzenie albo przelotna myśl o niepowodzeniu wywołuje olbrzymie poczucie przytłoczenia? Jak żyć kiedy TO słowo albo TA uwaga albo TAKIE zachowanie kogoś bliskiego wywołuje lawinę silnych emocji, karmiąc poczucie własnej nieadekwatności, nieudolności?

Zrozumieć, co się dzieje, to przyjąć zupełnie nową perspektywę. Dlaczego tak trudno uznać, że emocje są posłańcami ważnych wiadomości? Słuchasz ich czasem? Gdy zagraża nam niebezpieczeństwo czujemy strach. Reakcją na stratę może być smutek, żal. Wstręt pojawi się w kontakcie z kimś lub czymś nieprzyjemnym i potencjalnie szkodliwym. Gdy coś lub ktoś staje nam na drodze do osiągnięcia celu, możemy odczuwać gniew. A kiedy nasze potrzeby są zaspokojone, towarzyszy nam zadowolenie i szczęście. Emocje dość szybko się zmieniają, a jeśli trwają długo, za długo to może oznaczać, że karmimy je i podsycamy tym, jak na nie reagujemy. Każdy może przestać karmić własne emocje.

Jeśli grozi nam prawdziwe niebezpieczeństwo, którego źródło jest w zewnętrznym świecie, możemy podjąć działania i uciec, podjąć walkę lub schronić się gdzieś. Jeśli niebezpieczeństwo jest w nas, sprawa się komplikuje. Nie znam Człowieka, który zdołałby uciec lub schować się przed swoimi myślami w sposób bezpieczny dla siebie samego. Nie można walczyć z przykrymi i budzącymi poczucie zagrożenia myślami i próbować je unicestwić. W pewnym sensie unicestwiamy siebie. Staramy się wymyślić jakiejś wyjście z naszego smutku, rozpracowując, co jest nie w porządku? – Co ze mną nie tak? Dlaczego zawsze czuję się pokrzywdzona?

Kolejny dzień. Jasny, słoneczny z lekkim powiewem wiatru. Na niebie, błękitnym, jasne obłoki przesuwają się leniwie. Dość. Czas do fabryki. Pytam siebie codziennie rano: –Musisz czy Chcesz? – Chcę – odpowiadam sobie i już mój Umysł przełączył się na pozytywne myślenie. Jestem szczęśliwa Tu i Teraz, no bo jest Tu i Teraz. 

Bo szczęście dotyczy Tu i Teraz. Traktuję swoje myśli jako zdarzenia w Umyśle, które pojawiają się w nim i przemijają jak chmury na niebie. Wyobrażenie, że jestem do niczego, że się nie liczę, traktuję jak to, czym jest – wyobrażeniem, a nie obiektywną prawdą. Nie zmuszam Życia, by ułożyło się w określony sposób tylko dlatego, że teraz odczuwam dyskomfort. Pragnienie, aby było inaczej, niż jest, to początek bezskutecznego uwolnienia się od przykrych emocji. Nie wchodzę w to. Uruchamiam wszystkie zmysły. Zwracam uwagę na to, czego doświadczam każdego dnia, w każdej godzinie, w każdej sekundzie. Jestem uważna. Nie zawsze mi się to udaje. Nie zniechęcam się.

Być uważnym oznacza zawiesić osądy, zostawić Przedtem i Potem i chłonąć chwilę taką, jaka jest, a nie, jaką chciałabym żeby była. Oznacza to moją świadomość, że moje myśli są przemijającymi zdarzeniami w moim Umyśle, a nie rzeczywistością. Doświadczam poprzez ciało i zmysły, a nie tylko poprzez pryzmat swoich czasem niezweryfikowanych, nawykowych myśli. Racjonalizacji mówię dość.

Typowy dzień większości z nas polega na pospiesznym przechodzeniu od zadania do zadania. Zapomnieliśmy, że można żyć inaczej. Świadomie. Całe życie człowiek uczy się sztuki rezygnacji – Antoni Kępiński. Jednak nie chodzi o to, by rezygnować z siebie dla zachowania własnych nawykowych zachowań.